Cushing bij honden

De ziekte Cushing
De ziekte van Cushing is een aandoening waarbij er een overproductie plaatsvindt van glucocorticosteroïden (prednison-achtige stoffen). Er wordt dan ook wel gesproken van chronisch hyperadrenocorticisme. Het belangrijkste natuurlijke glucocorticosteroïd is cortisol. Glucocorticosteroïden (hierna kortweg aangeduid als cortisol) worden gemaakt in de bijnierschors. De bijnier is een klein orgaantje dat, zoals de naam al doet vermoeden, vlakbij de nier ligt. De bijnieren worden bij de aanmaak van cortisol gestuurd door een ander orgaantje: de hypofyse. De hypofyse ligt in de hersenen en heeft onder andere als taak op grond van de concentratie cortisol in het bloed stimulerende of remmende signalen af te geven naar de bijnier. Is de cortisol concentratie in het bloed te laag, dan zal de hypofyse het hormoon ACTH (=adrenocorticotroop hormoon) afgeven waardoor de bijnier gestimuleerd wordt om meer cortisol te gaan produceren. Een hoge concentratie cortisol in het bloed zal de hypofyse juist afremmen om ACTH af te geven. Dit heet een “feed back systeem”. Treden er in dit mechanisme fouten op, dan kan dit tot een overproductie van cortisol leiden, waardoor de ziekte van Cushing ontstaat.

Oorzaken Cushing
Er zijn grofweg drie oorzaken aan te duiden waardoor er in deze regulatie fouten kunnen optreden: 1. De hypofyse produceert teveel ACTH (dit is het geval bij 80-85% van de dieren met de ziekte van Cushing). In de meeste gevallen ontstaat de overproductie van ACTH door een tumor in de hypofyse; zo’n tumor reageert dus ook niet op het hierboven beschreven “feed back systeem”. 2. De bijnierschors zelf is te actief en produceert teveel cortisol. Meestal is dit ten gevolge van een tumor in de bijnierschors, die cortisol produceert onafhankelijk van de stimulatie door de hypofyse. 3. Door een langdurige therapie met prednison(achtige stoffen) kan ook het beeld van de ziekte van Cushing ontstaan.

Ziektebeeld
Het ziektebeeld ontstaat doordat de chronisch te hoge cortisol-concentratie een aantal processen in de stofwisseling negatief beïnvloedt. Zo raakt de suikerstofwisseling gestoord en de eiwitstofwisseling en de opslag van vetten verloopt abnormaal. Door de immuunsuppressieve eigenschappen van cortisol raakt ook de afweer in het gedrang.

De meest opvallende symptomen die kunnen worden waargenomen zijn:
Veel drinken en plassen
Sterk toegenomen eetlust
Dikke buik Spierzwakte, afnemen van de spiermassa
Sloomheid
Huid en vachtproblemen (o.a. haaruitval, dunne huid, ontstekingen van de huid, pigmentvlekken)
Kortademigheid Gevoelig voor bloeduitstortingen

Bovendien kan er tegelijk met de ziekte van Cushing suikerziekte aanwezig zijn, doordat de hoge cortisol spiegel de werking van insuline tegengaat.

Diagnose Cushing
Om de diagnose te stellen is een test nodig in de urine. Om zowel de diagnose “ziekte van Cushing” te stellen en om uit te vinden of de fout in de hypofyse ligt of in de bijnier zelf (zie boven) moet er gedurende 3 opeenvolgende dagen urine worden opgevangen. Na de tweede keer urine opgevangen te hebben moeten er (3 x daags) tabletten worden ingegeven. De urinemonsters worden in het laboratorium van de Universiteitskliniek voor Gezelschapsdieren onderzocht op de zogenaamde cortisol/kreatinine ratio. Aan de hand van de hoogte van deze ratio en de reactie op de ingegeven tabletten kan worden vastgesteld of er inderdaad sprake is van Cushing en waar de oorzaak ligt. Voor deze test kunt u bij ons in de kliniek een pakketje krijgen met 3 potjes voor de urine waarop de gegevens van uw huisdier reeds aangegeven zijn, de tabletten, een gebruiksaanwijzing, het reeds ingevulde formulier voor het laboratorium en een kant en klare envelop voor verzending naar het laboratorium van de universiteitskliniek.

De uitslag van de test en de interpretatie ervan krijgt u vanzelfsprekend via de dierenarts te horen. Een schema voor de interpretatie van de test vindt u onderaan deze handout. De interpretatie van de test moet echter niet te zwart-wit gezien worden en er moet tevens rekening gehouden worden met het klinische beeld en aanwijzingen in het bloedonderzoek. Bloedonderzoek kan door middel van de meting van alkalische fosfatase (een leverenzym) en thermoresistent alkalische fosfatase (AF 65º C) ook aanwijzingen opleveren voor de ziekte van Cushing.

Therapie Cushing
Er bestaan behandelingen voor de ziekte van Cushing. Een zogenaamde hypofyse-afhankelijke Cushing (zie boven) kan behandeld worden door middel van een soort chemotherapie. Het middel heet Lysodren® en het is een middel dat de gehele bijnierschors vernietigd. Zo zal dus de overmaat aan cortisolproductie tegen worden gegaan, echter ook de productie van de zogenaamde mineralocorticoïden (nodig voor de water en zouthuishouding in het lichaam) komt erdoor stil te liggen. Bovendien heeft het lichaam natuurlijk wel een bepaalde hoeveelheid cortisol nodig, zodat de stoffen die door deze behandeling gaan missen levenslang aangevuld moeten worden. Als er sprake is van een goedaardige hypofyse tumor is ook een operatie mogelijk. Deze operatie wordt gedaan in de Universiteitskliniek voor Gezelschapsdieren.

Na deze operatie moeten er ook levenslang medicijnen gegeven worden om de verloren functies van de hypofyse op te vullen. Is er sprake van een bijniertumor dan zal de beste optie voor behandeling in het algemeen het chirurgisch verwijderen van de tumor zijn. Helaas is dit niet altijd mogelijk, omdat deze tumoren niet altijd operabel zijn en soms zijn er al uitzaaiingen zodat opereren niet zinvol is. Over het algemeen reageren deze tumoren niet zo goed op de Lysodren® therapie. Een hypofyse-afhankelijke Cushing heeft dus een wat betere prognose dan een bijnier-afhankelijke Cushing. U zult begrijpen dat een behandeling van de ziekte van Cushing niet zonder een intensieve begeleiding en controle door de dierenarts zal kunnen plaatsvinden. Een homeopathische behandeling is wel voorhanden, maar biedt geen genezing! Er mag slechts een vermindering van de symptomen verwacht worden.

Interpretatie cortisol/kreatinine ratio’s in de urine
Ratio’s eerste twee dagen groter dan 10 : ziekte van Cushing
Ratio van derde dag minimaal 50% lager dan van eerste twee dagen: hypofyse-afhankelijke Cushing
Ratio van derde dag minder dan 50% lager dan van eerste twee dagen: bijniertumor is mogelijk, doorverwijzing voor echo van de bijnieren en/of andere laboratorium testen is aan te raden
Ratio’s van eerste twee dagen kleiner dan 10, maar ratio van derde dag niet gedaald: toch sterk verdacht van Cushing, meer diagnostiek is nodig (doorverwijzing kan zinvol zijn)

Voor welk hondenspeeltje ga jij?
Dit is een bijdrage van WHG DIERENARTSEN BV te Dodewaard – © 2006

 

Artikel 2

Syndroom van Cushing
Het syndroom van Cushing is een tumorziekte van de bijnier of de hypofyse waarbij een te grote hoeveelheid cortisol wordt geproduceerd. De verschijnselen zijn vergelijkbaar met het gebruik van hoge doses prednison.

Cortisol
Cortisol, ook wel het stresshormoon genoemd, wordt gemaakt in de bijnieren. De productie ervan staat onder controle van een hormoon dat in de hypofyse (een hersenaanhangsel) gemaakt wordt. Cortisol is in normale hoeveelheden van belang voor de energiehuishouding van het lichaam.

Wanneer de bijnier te veel cortisol aanmaakt, of de hypofyse te hard aanstuurt, raakt de balans verstoord. In beide gevallen is de oorzaak een tumor. In 85% van de gevallen betreft dit een goedaardige tumor in de hypofyse en in 15% betreft dit een (kwaadaardige of goedaardige) tumor in de bijnier. Om de verschijnselen van deze aandoening te begrijpen kijken we eerst naar wat cortisol in de normale situatie doet en vervolgens wat de verschijnselen zijn bij een teveel aan cortisol.

Cortisol zorgt voor een stijging van het suikergehalte in het bloed (meer energie). Doordat de suikerspiegel stijgt, zal het lichaam reageren met het aanmaken van insuline (verlaagt de suikerspiegel) om het suiker in een goede balans te houden. Bij een teveel aan cortisol blijft de suikerspiegel stijgen. Het hongergevoel neemt toe, en de patiënt heeft erge dorst. 10% van de honden met deze ziekte heeft dan ook suikerziekte gekregen omdat de insulineproductie om de balans te herstellen, gewoonweg tekort schiet.

Cortisol bevordert de aanmaak en opslag van vet, met name in de buik. Veel patiënten hebben dan ook een dikkere buik.

Cortisol remt de aanmaak van eiwit, de bouwstenen van (onder meer) huid en vacht. De huid is vaak opvallend dun met een dunne vacht. Soms is de patiënt deels kaal (vooral de flanken).

Hoe wordt de diagnose gesteld
Naast een toegenomen eetlust, is het meest opvallende symptoom de enorme dorst en de grote plassen die deze patiënten doen. Daar zijn echter meer redenen voor en daarom wordt eerst een uitgebreid bloedonderzoek gedaan. Hierdoor krijgt de dierenarts vaak al een belangrijke aanwijzing voor het syndroom van Cushing.

Vervolgens wordt de hoeveelheid cortisol in de urine gemeten. Die is bij Cushing-patiënten namelijk verhoogd. Omdat dit hormoon een stressgevoelig hormoon is, dient de urine altijd thuis in een rustige periode te worden opgevangen.
Er worden op 3 ochtenden plasjes opgevangen, waarbij voorafgaand aan het opvangen van het laatste plasje tabletjes gegeven worden. Met deze test wordt gekeken of de aanmaak van cortisol te remmen is. Als de oorzaak gelegen is in de hypo- fyse, dan is de aanmaak meestal wel te remmen. Is de oorzaak gelegen in de bijnier, dan gaat de cortisolproductie onverminderd door. U krijgt voor het opvangen en verwerken van deze urinemonsters een uitgebreide instructie van uw dierenarts.

Vervolgonderzoek
Afhankelijk van de resultaten van de urinetest, volgt een buikecho (voor de bijnieren) of een hersenscan (voor de hypofyse). Beide onderzoeken worden gedaan om vast te stellen of een tumor eventueel nog chirurgisch verwijderd kan worden. In de hersenen is de tumor goedaardig maar kan erg groot worden en op den duur neurologische klachten veroorzaken (1:10). Op tijd verwijderen van deze tumor geneest de patiënt en voorkomt druk op de hersenen. De tumor in de bijnier is nogal eens kwaadaardig. De echo geeft informatie of er al sprake is van uitzaaiingen en groei van de tumor in de omgeving.

Therapie
Zowel een tumor van de hypofyse als van de bijnier kan (soms) operatief verwijderd worden. Naast de mogelijkheid van een operatie zijn er medicijnen. Vetoryl is een nieuw medicijn. Het vormt een blokkade in de productieketen van het cortisol. De stijging van het cortisol neemt daardoor sterk af en daardoor verminderen of verdwijnen ook alle symptomen die bij het syndroom van Cushing horen. Bij dit medicijn is de dosering erg belangrijk omdat bij te hoge doseringen te veel andere hormonen ook geremd worden. Daarom worden bij dit medicijn regelmatig bloedcontroles gedaan.

Lysodren is een medicijn dat al langer bestaat en dat de bijnierschors vernietigt. Hierdoor stopt de productie van het cortisol, maar ook van de andere hormonen die daar gemaakt worden. Deze moeten vervolgens d.m.v. tabletjes levenslang vervangen worden. Uw dierenarts zal u hierin uitgebreid begeleiden. Uiteraard zal d.m.v. regelmatig terugkerende bloedonderzoeken nauwkeurig de doseringen van deze medicijnen gecontroleerd moeten worden.

Kosten
Een operatie kost veel geld, maar ook een behandeling met medicijnen is kostbaar. De medicijnen zelf zijn duur en er zijn regelmatige (bloed)controles noodzakelijk. Laat u hierover goed voorlichten door uw dierenarts zodat u weet waar u aan toe bent.


Dier algemeen