Een zonnige vakantie in Spanje, Italië of Zuid-Frankrijk met je hond is heerlijk, maar één piepklein insect kan je hond daar een levenslange ziekte bezorgen. Het goede nieuws: met een paar simpele maatregelen verklein je dat risico flink. Leishmaniasis bij honden is bij veel Nederlandse baasjes nog onbekend, terwijl je hond het al in een paar warme zomeravonden in Zuid-Europa kan oplopen.
Wat is leishmaniasis?
Leishmaniasis wordt veroorzaakt door een piepkleine parasiet met de naam Leishmania infantum. Die parasiet nestelt zich in het afweersysteem van je hond en kan van daaruit de huid, nieren, ogen en gewrichten aantasten. Het is een sluipende ziekte: tussen de besmetting en de eerste klachten zitten soms maanden en soms zelfs jaren.
De ziekte is niet te genezen, maar wel goed te remmen. Veel honden leven met de juiste behandeling nog jaren een prima leven. Hoe eerder de ziekte ontdekt wordt, hoe beter de vooruitzichten zijn.
Hoe raakt je hond besmet? De zandvlieg
De parasiet wordt overgebracht door de zandvlieg. Dat is een lichtbruin insect van een paar millimeter, nog kleiner dan een gewone mug. Je hoort hem niet en je ziet hem nauwelijks. Prikt een besmette zandvlieg je hond, dan komt de parasiet in zijn bloed terecht.
Zandvliegen zijn vooral actief in de schemering en 's nachts, van ongeveer april tot en met oktober. Op warme, windstille avonden zijn ze op hun drukst, overdag zitten ze verstopt in muurspleten, stallen en struikgewas. Je hond is dus het kwetsbaarst tijdens dat gezellige avondrondje over de camping 😉
In dat opzicht lijkt leishmaniasis op hartworm bij honden, een andere parasiet die je hond in warme landen via een insectenbeet oploopt. Ook die zie je in Nederland vooral bij honden die in het zuiden zijn geweest of daar vandaan komen.
In welke landen loopt je hond risico?
Leishmaniasis komt vooral voor rond de Middellandse Zee. Denk aan Spanje, Portugal, Italië, Zuid-Frankrijk, Griekenland, Kroatië, Cyprus, Malta en Turkije. In sommige streken draagt een groot deel van de honden de parasiet bij zich. Door het warmere klimaat schuift het gebied waar zandvliegen leven bovendien langzaam op naar het noorden.
In Nederland komt de zandvlieg niet voor. Een besmette hond kan hier dus normaal gesproken geen andere honden aansteken. Alleen in zeldzame gevallen gaat de parasiet over via bloed, bij het dekken of van moeder op pup. Meer over andere ziektes die je hond kan krijgen, vind je in de rubriek Medisch.
Honden uit het buitenland: extra opletten
Niet alleen vakantiehonden lopen risico. Veel honden die via een stichting uit Spanje, Portugal of Griekenland naar Nederland komen, zijn als zwerfhond jarenlang blootgesteld aan zandvliegen. Een deel van hen draagt de parasiet bij zich zonder dat je er iets aan ziet.
Adopteer je zo'n hond, vraag dan of hij vóór vertrek getest is op leishmaniasis en andere reisziektes, en laat hem na aankomst nakijken door je eigen dierenarts. Datzelfde advies geldt voor besmettelijke hondenkanker, die ook weer opduikt via honden uit het buitenland.
Een negatieve test bij aankomst geeft geen volledige zekerheid. Omdat de ziekte zo langzaam verloopt, adviseren dierenartsen vaak om de test na een paar maanden te herhalen.
Symptomen van leishmaniasis bij honden

De klachten zijn heel wisselend, omdat de parasiet verschillende organen kan aantasten. Vaak begint het onopvallend, met een hond die wat lusteloos is en minder zin heeft in wandelen. Let vooral op deze signalen:
- Haarverlies en schilfers, vaak rond de ogen (een soort ‘brilletje'), op de oren en op de neusrug
- Wondjes op de oorpunten, ellebogen of andere drukplekken die slecht genezen
- Opvallend lange of misvormde nagels
- Afvallen terwijl je hond gewoon eet
- Vermoeidheid en minder uithoudingsvermogen
- Gezwollen lymfeklieren, bijvoorbeeld onder de kaak of achter de knieën
- Neusbloedingen
- Rode of ontstoken ogen
- Kreupelheid door ontstoken gewrichten
- Meer drinken en meer plassen
Veel van deze klachten passen ook bij andere aandoeningen. Valt je hond ongemerkt af, lees dan ook welke oorzaken er nog meer kunnen spelen als je hond te mager is.
Waarom de nieren zo belangrijk zijn
Het grootste gevaar van leishmaniasis zit in de nieren. Het afweersysteem maakt bij deze ziekte veel antistoffen aan, en die kunnen de fijne filtertjes in de nieren beschadigen. Dat gaat sluipend, waardoor je het vaak pas laat merkt.
Daarom controleert de dierenarts bij een besmette hond altijd de nierwaarden in bloed en urine. Drinkt je hond ineens opvallend veel, laat dat dan altijd nakijken. Hoe nierfalen bij honden verloopt, lees je in een apart artikel.
Wordt nierschade op tijd ontdekt, dan kan de dierenarts met medicijnen en een aangepast dieet de nieren ontlasten. Dat maakt een groot verschil voor de levensverwachting van je hond.
Diagnose: hoe test de dierenarts?
Leishmaniasis stel je vast met bloedonderzoek. De dierenarts zoekt naar antistoffen tegen de parasiet en kijkt naar het bloedbeeld, de eiwitten en de nierwaarden. Soms is ook een prikje in een lymfeklier of het beenmerg nodig om de parasiet zelf aan te tonen.
Ben je met je hond in een risicogebied geweest? Vertel dat dan altijd aan je dierenarts, ook als de vakantie al maanden geleden is. Die informatie zet hem direct op het goede spoor, en een bloedtest een paar maanden na thuiskomst geeft je zekerheid als je twijfelt.
Behandeling: remmen in plaats van genezen
Is je hond besmet en heeft hij klachten, dan krijgt hij medicijnen die de parasiet onderdrukken. Vaak begint dat met een intensieve kuur van een paar weken, gevolgd door tabletten die je hond langdurig of zelfs levenslang krijgt. Welke middelen het worden, bepaalt de dierenarts op basis van het bloedonderzoek en de conditie van de nieren.
De meeste honden knappen binnen een paar weken tot maanden duidelijk op: de vacht groeit terug en de energie komt weer. Toch blijft de parasiet in het lichaam, dus een terugval is mogelijk. Daarom zijn regelmaitge controles van bloed en urine nodig, eerst om de paar maanden en later meestal een- of tweemaal per jaar.
Geef je hond nooit middelen die je zelf in het buitenland hebt gekocht. Sommige medicijnen belasten de nieren extra als ze niet goed worden afgestemd en gecontroleerd.
Zo bescherm je je hond tegen zandvliegen

Voorkomen is bij leishmaniasis veel makkelijker dan genezen. Het belangrijkste is dat een zandvlieg je hond niet kan prikken. Dat bereik je met een combinatie van maatregelen:
- Een halsband of druppelmiddel met een insectenwerende werking tegen zandvliegen. Begin er op tijd mee, want de meeste middelen hebben een paar dagen nodig voordat ze goed werken.
- Houd je hond in de schemering en 's nachts binnen, of in een tent of caravan met fijn horrengaas.
- Laat je hond niet buiten slapen en kies bij voorkeur een slaapplek op een hogere verdieping, waar minder zandvliegen komen.
- Vermijd plekken waar zandvliegen graag zitten, zoals stallen, oude muren en vochtige tuinen.
Zandvliegen zijn niet de enige beestjes om rekening mee te houden. Ook teken bij honden brengen in Zuid-Europa ziektes over, zoals babesiose en ehrlichiose, dus een goed middel tegen teken hoort ook in je reistas.
Heb je ook een kat? Let dan goed op, want sommige insectenwerende middelen voor honden bevatten permethrine en dat is giftig voor katten. Vraag je dierenarts welk middel veilig is voor jouw huishouden.
Er bestaat ook een vaccin tegen leishmaniasis. Dat voorkomt een besmetting niet helemaal, maar verkleint wel de kans dat je hond ziek wordt. Het vaccin vervangt de insectenwerende middelen niet: het is een extra laag bescherming, en of het zinvol is hangt af van hoe vaak en hoe lang je naar het zuiden gaat.
Bereid je reis op tijd voor
Ga je met je hond naar het buitenland, plan dan een paar weken van tevoren een afspraak bij de dierenarts. Bespreek de bestemming, de bescherming tegen zandvliegen en teken, en welke vaccinaties en papieren je hond nodig heeft. Wat er verder bij een buitenlandse reis komt kijken, lees je in het artikel over reizen met de hond.
Liever helemaal zorgeloos? Aan de Nederlandse of Belgische kust kun je ook prima met je hond op vakantie, en daar is het risico op leishmaniasis vrijwel nul. Alleen de zeemeeuwen die je patatje willen stelen blijven een gevaar 😄
Ga je komende zomer met je hond naar Zuid-Europa? Zet dan nu al een afspraak bij je dierenarts op je lijstje en vraag naar een goed middel tegen zandvliegen. Zie je na een reis of na een adoptie haaruitval rond de ogen, lange nagels of een hond die afvalt, noem dan meteen dat hij in het zuiden is geweest. Zo vang je leishmaniasis op tijd en kan je hond nog jaren met je mee op pad.
Handige hondenlinks
Bol: gratis verzending vanaf €25 · gratis retourneren